Có — sinh mổ vẫn da kề da được. Nhiều cơ sở y tế hiện thực hiện da kề da ngay trong phòng mổ khi tình trạng mẹ và bé cho phép. Khác biệt so với sinh thường chủ yếu là thời điểm bắt đầu thường muộn hơn một chút và cần sắp xếp thêm về tư thế.
Vì sao sinh mổ hay bị trì hoãn da kề da?
Không phải vì chống chỉ định y khoa, mà vì hoàn cảnh thực tế của ca mổ: mẹ đang nằm ngửa trên bàn mổ với tay gắn dây truyền và máy theo dõi, vùng bụng còn đang được khâu, phòng mổ lạnh, và ê-kíp tập trung vào việc đóng vết mổ. Những yếu tố này khiến việc đặt bé lên ngực mẹ cần được chuẩn bị trước chứ không thể ứng biến.
Đây chính là lý do mẹ nên trao đổi trước với bác sĩ và bệnh viện, thay vì chờ đến lúc nằm trên bàn mổ mới đề nghị.
Da kề da trong phòng mổ diễn ra thế nào?
- Bé được lau khô, đội mũ và chỉ mặc tã, rồi đặt nằm sấp lên ngực trên của mẹ — thường hơi lệch sang một bên để tránh vùng mổ và các dây theo dõi.
- Khăn ấm phủ lên lưng bé; mặt bé luôn phải nhìn thấy được và đường thở thông thoáng.
- Một người — nhân viên y tế hoặc người nhà được phép vào — luôn đỡ bé, vì mẹ đang gây tê và tay chưa chủ động được.
- Nếu bé có dấu hiệu tìm vú, mẹ có thể cho bú ngay khi ê-kíp cho phép.
Nếu không thực hiện được trong phòng mổ, bước tiếp theo là làm ngay tại phòng hồi sức, và sau đó duy trì đều đặn khi mẹ về phòng.
Khi mẹ chưa thể, bố làm thay được không?
Được, và nên. Da kề da với bố mang lại phần lớn lợi ích về ổn định thân nhiệt, nhịp thở và trấn an bé. Bé được nằm trên ngực người thân thay vì nằm một mình trong nôi sưởi. Điểm khác biệt duy nhất là chỉ mẹ mới kết hợp được da kề da với việc cho bú trực tiếp — nên khi mẹ tỉnh và ổn định, nên chuyển bé về với mẹ.
Sinh mổ có ảnh hưởng đến sữa mẹ không?
Sinh mổ có thể khiến sữa về chậm hơn một chút so với sinh thường, nhất là khi mẹ và bé bị tách nhau trong những giờ đầu. Nhưng yếu tố quyết định vẫn là bé được bú hoặc sữa được lấy ra sớm và đều đặn. Vì vậy với mẹ sinh mổ, việc chủ động da kề da và cho bú sớm — dù muộn hơn vài giờ — càng quan trọng.
Nếu bé chưa bú được ngay, mẹ có thể vắt sữa non bằng tay theo hướng dẫn của nhân viên y tế để gửi cho bé và để cơ thể nhận tín hiệu tạo sữa.
Mẹ nên hỏi bệnh viện những gì trước ca mổ?
- Bệnh viện có thực hiện da kề da ngay trong phòng mổ không? Nếu có thì thường kéo dài bao lâu?
- Người nhà có được vào phòng mổ hoặc phòng hồi sức để da kề da thay mẹ không?
- Các thủ tục cân đo, tắm, tiêm chủng có thể lùi lại sau khi da kề da xong không?
- Nếu bé cần theo dõi riêng, khi nào mẹ được gặp và da kề da với con?
- Bệnh viện có hỗ trợ vắt sữa non bằng tay trong những giờ đầu không?
Chuẩn bị trước sẽ dễ hơn nhiều
Phần thực hành da kề da, tư thế cho bé bú sau sinh mổ và cách vắt sữa non bằng tay được hướng dẫn cụ thể trong Lớp học tiền sản và Khóa học nuôi con bằng sữa mẹ chuyên sâu, do BS. Lương Kim Chi giảng dạy. Xem thêm bài tổng quan về Kangaroo Care (da kề da) và giờ vàng sau sinh.
Bài viết mang tính cung cấp kiến thức, không thay thế chỉ định của bác sĩ đang trực tiếp theo dõi mẹ và bé.
Câu hỏi thường gặp
Sinh mổ có da kề da được không?
Được. Nhiều cơ sở y tế thực hiện da kề da ngay trong phòng mổ khi tình trạng mẹ và bé cho phép. Sinh mổ không phải là chống chỉ định — khác biệt chủ yếu là thời điểm bắt đầu thường muộn hơn và cần sắp xếp tư thế để tránh vùng mổ.
Da kề da sau sinh mổ nằm tư thế nào?
Bé chỉ mặc tã và đội mũ, nằm sấp trên ngực trên của mẹ, hơi lệch sang một bên để tránh vết mổ và dây theo dõi. Mặt bé luôn nhìn thấy được, đường thở thông thoáng, và luôn có người đỡ bé vì mẹ đang gây tê.
Nếu mẹ chưa thể da kề da thì sao?
Bố hoặc người thân có thể thực hiện thay. Da kề da với bố giúp ổn định thân nhiệt, nhịp thở và trấn an bé tương tự. Khi mẹ tỉnh và ổn định, nên chuyển bé về với mẹ để kết hợp cho bú.
Sinh mổ có làm mẹ ít sữa hơn không?
Sữa có thể về chậm hơn một chút, nhất là khi mẹ và bé bị tách nhau trong những giờ đầu. Yếu tố quyết định vẫn là sữa được lấy ra sớm và đều đặn — qua việc bé bú hoặc mẹ vắt sữa non bằng tay theo hướng dẫn nhân viên y tế.
Nên hỏi bệnh viện điều gì trước ca mổ?
Hỏi bệnh viện có da kề da trong phòng mổ không và kéo dài bao lâu, người nhà có được vào thay mẹ không, các thủ tục cân đo và tiêm chủng có lùi lại được không, và bệnh viện có hỗ trợ vắt sữa non trong những giờ đầu không.